TÜRK EDEBİYATINDA ÖNEMLİ ESERLER VE BUNLARIN SAHİPLERİ

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATINDA ÖNEMLİ ESERLER VE BUNLARIN SAHİPLERİ

Abbas Sayar: Yılkı Atı, Can Şenliği, Dik Bayır…
Abdülhak Şinasi Hisar: Fahim Bey ve Biz, Çamlıca’daki Eniştemiz, Boğaziçi Mehtapları, Geçmiş Zaman Köşkleri…
Adalet Ağaoğlu: Bir Düğün Gecesi, Ölmeye Yatmak, Fikrimin İnce Gülü…
Ahmet Hamdi Tanpınar: Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Beş Şehir, Bursa’da Zaman, Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Sahnenin Dışındakiler…
Ahmet Kutsi Tecer: Koçyiğit Köroğlu, Köşebaşı…
Ahmet Muhip Dıranas: Fahriye Abla, Olvido…
Âşık Mahzuni Şerif: İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım…
Âşık Veysel Şatıroğlu: Dostlar Beni Hatırlasın.
Ataol Behramoğlu: Bir Gün Mutlaka, Aşk İki Kişiliktir, Bebeklerin Ulusu Yok, Yaşadıklarımdan Öğrendiğim Bir Şey Var…
Attila İlhan: Abbas Yolcu, Duvar, Yasak Sevişmek, Sisler Bulvarı, Ben Sana Mecburum, Yağmur Kaçağı…
Aziz Nesin: Şimdiki Çocuklar Harika, Zübük, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz…
Bilge Karasu: Göçmüş Kediler Bahçesi…
Cahit Sıtkı Tarancı: Ömrümde Sükut, Otuz Beş Yaş, Ziya’ya Mektuplar, Düşten Güzel, Gün Eksilmesin Penceremden…
Cahit Külebi: Atatürk Kurtuluş Savaşı’nda, Yeşeren Otlar, Türk Mavisi, Adamın Biri…
Cahit Zarifoğlu: İşaret Çocukları, Yedi Güzel Adam, Menziller…
Cemal Süreya: Üvercinka, Beni Öp Sonra Doğur, Göçebe, Sevda Sözleri…
Cemil Meriç: Bu Ülke, Mağaradakiler, Kırkambar, Işık Doğudan Gelir, Umrandan Uygarlığa…
Edip Cansever: Yer Çekimli Karanfil, Masa Da Masaymış Ha, Çağrılmayan Yakup, Ben Ruhi Bey Nasılım, Sevda ile Sevgi…
Ece Ayhan: Bakışsız Bir Kedi Kara, Zambaklı Padişah, Sivil Şiirler, Şeyler Kitabı, Mısırkalyoniğne…
Fazıl Hüsnü Dağlarca: Üç Şehitler Destanı, Çocuk ve Allah, Havaya Çizilen Dünya, Çakırın Destanı…
Behçet Necatigil: Kapalı Çarşı, Sevgilerde, Evler…
Fakir Baykurt: Yılanların Öcü, Kaplumbağalar, Tırpan, Irazca’nın Dirliği…
Haldun Taner: Keşanlı Ali Destanı, On İkiye Bir Var, Yaşasın Demokrsi, Şişhaneye Yağmur Yağıyordu, Vatan Kurtaran Şaban, Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım, Fazilet Eczanesi, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Konçinalar…
Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı): Ege Kıyılarında, Mavi Sürgün, Merhaba Akdeniz, Ege’nin Dibi, Gülen Ada, Uluç Reis, Turgut Reis, Aganta Burina Burinata…
Haydar Ergülen: Karşılığını Bulmamış Sorular, Sokak Prensesi, Sırat Şiirleri…
Hilmi Yavuz: Bakış Kuşu, Doğu Şiirleri, Gizemli Şiirler…
Hüseyin Atlansoy: Balkon Çıkmazında Efendilik Tarihi, Şehir Konuşmaları, Kaçak Yolcu…
İlhan Berk: Otağ, Güneşi Yakanların Selâmı, Galile Denizi, Günaydın Yeryüzü, Türkiye Şarkısı…
İsmail Habip Sevük: Tuna’dan Batı’ya, Yurttan Yazılar…
İsmet Özel: Evet İsyan, Celladıma Gülümserken, Erbain, Bir Yusuf Masalı…
Kemal Bilbaşar: Anadolu’dan Hikâyeler, Cevizli Bahçe, Ay Tutulduğu Gece, Kurbağa Çiftliği, Cemo, Memo…
Kemal Tahir: Devlet Ana, Esir Şehrin İnsanları, Yorgun Savaşçı, Kurt Kanunu, Yol Ayrımı, Rahmet Yolları Kesti…
Kemalettin Kamu: Bingöl Çobanları…
Mahmut Makal: Bizim Köy…
Melih Cevdet Anday: Mikado’nun Çöpleri…
Memduh Şevket Esendal: Otlakçı, Mendil Altında, Ev Ona Yakıştı, Ayaşlı ve Kiracıları, Vassaf Bey…
Mustafa Kutlu: Yokuşa Akan Sular, Yoksulluk İçimizde, Ya Tahammül Ya Sefer, Arka Kapak Yazıları…
Nazım Hikmet Ran: Memleketimden İnsan Manzaraları, Kuva-yı Milliye Destanı, Şeyh Bedrettin Destanı, 835 Satır…
Necati Cumalı: Tütün Zamanı, Nalınlar, Kızılçullu Yolu, Susuz Yaz…
Necip Fazıl Kısakürek: Kaldırımlar, Örümcek Ağı, Çile, Bir Adam Yaratmak, Çöle İnen Nur, Künye, Reis Bey...
Nurullah Ataç: Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri, Günce…
Orhan Asena: Hürrem Sultan, Simavnalı Şeyh Bedrettin, Atçalı Kel Mehmet…
Orhan Kemal: Murtaza, Ekmek Kavgası, 72. Koğuş, Hanımın Çiftliği, Bereketli Topraklar Üzerinde, Baba Evi…
Orhan Pamuk: Cevdet Bey ve Oğulları, Benim Adım Kırmızı, Sessiz Ev, Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Kar, Masumiyet Müzesi…
Orhan Veli Kanık: Garip, Vazgeçemediğim, Yenisi, Karşı, Kitabe-i Seng-i Mezar, İstanbul’u Dinliyorum…
Oğuz Atay: Tutunamayanlar, Korkuyu Beklerken, Bir Bilim Adamının Romanı…
Ömer Bedrettin Uşaklı: Bedrettin Üzerine Şiirler…
Peyami Safa: Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Fatih- Harbiye, Yalnızız, Sözde Kızlar, Bir Tereddüdün Romanı…
Recep Bilginer: Sarı Naciye, Parkta Bir Sonbahar Günüydü…
Refik Erduran: Karayar Köprüsü, Canavar Cafer, Cengiz Hanın Bisikleti…
Reşat Nuri Güntekin: Çalıkuşu, Değirmen, Acımak, Miskinler Tekkesi, Yeşil Gece, Tanrı Misafiri, Yaprak Dökümü, Balıkesir Muhasebecisi…
Rıfat Ilgaz: Hababam Sınıfı, Karartma Geceleri, Don Kişot İstanbul’da…
Ruşen Eşref Ünaydın: Diyorlar ki…
Sabahattin Ali: Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna, Kağnı, Ses, Sırça Köşk…
Sadri Ertem: Çıkrıklar Durunca…
Samim Kocagöz: Kalpaklılar, Doludizgin…
Sait Faik Abasıyanık: Havada Bulut, Son Kuşlar, Sarnıç, Mahalle Kahvesi, Semaver, Şahmerdan, Alemdağ’da Var Bir Yılan, Medar-ı Maişet Motoru…
Sedat Umran: Meşaleler, Gittin Taş Atarak Denizlerime, Parmak Uçlarımdaki Yangın...
Selim İleri: Her Gece Bodrum, Dostlukların Son Günü…
Sezai Karakoç: Körfez, Şahdamar, Hızır’la Kırk Saat, Mona Rosa, Kıyamet Aşısı, Ayinler…
Suut Kemal Yetkin: Günlerin Götürdüğü, Edebiyat Konuşmaları…
Talip Apaydın: Sarı Traktör, Vatan Dediler, Susuzluk…
Tarık Buğra: Küçük Ağa, Osmancık, Yarın Diye Bir Şey Yoktur, İbiş’in Rüyası…
Turan Oflazoğlu: Deli İbrahin, Keziban, 4. Murat, Genç Osman, Kösem Sultan, Sokrates Savunuyor…
Turgut Özakman: Ah Şu Gençler, Töre, Bir Şehnaz Oyun, Şu Çılgın Türkler…
Turgut Uyar: Dünyanın En Güzel Arabistanı, Göğe Bakma Durağı, Türkiyem, Arz-ı Hâl…
Yaşar Kemal: İnce Memed, Demirciler Çarşısı Cinayeti, Yer Demir Gök Bakır, Üç Anadolu Efsanesi, Orta Direk, Yılanı Öldürseler, Teneke, Sarı Sıcak, Ölmez Otu, Ağrı Dağı Efsanesi, Yusufçuk Yusuf…
Yusuf Atılgan: Anayurt Oteli, Aylak Adam, Canistan…
Ziya Osman Saba: Sebil ve Güvercinler, Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi…

MİLLÎ EDEBİYAT VE MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ EDEBİYATI İÇİN BİLİNMESİ GEREKEN ÖNEMLİ ESERLER VE SAHİPLERİ

Ebubekir Hazım Tepeyran: Küçük Paşa.
Falih Rıfkı Atay: Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları, Ateş ve Güneş, Zeytindağı, Çankaya, Taymis Kıyıları.
Faruk Nafiz Çamlıbel: Sanat, Çoban Çeşmesi, Han Duvarları, Canavar.
Halide Edip Adıvar: Türk’ün Ateşle İmtihanı, Handan, Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye, Sinekli Bakkal, Dağa Çıkan Kurt, Mor Salkımlı Ev, Tatarcık, Yol Palas Cinayeti.
Halit Fahri Ozansoy: Aruza Veda.
Mehmet Akif Ersoy: Safahat.
Mehmet Emin Yurdakul: Ey Türk Uyan, Cenge Giderken, Türkçe Şiirler, Türk Sazı, Tan Sesleri, Ordunun Destanı.
Mehmet Fuat Köprülü: Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Türk Edebiyatı Tarihi.
Mithat Cemal Kuntay: Üç İstanbul, Türk’ün Şehnamesi.
Musahipzade Celâl: Köprülüler, Bir Kavuk Devrildi.
Orhan Seyfi Orhon: Peri Kızı ile Çoban Hikâyesi.
Ömer Seyfettin: Bomba, Kaşağı, Yalnız Efe, Kızıl Elma Neresi?, Yüksek Ökçeler, Başını Vermeyen Şehit, Bahar ve Kelebekler, Falaka, Efruz Bey, Diyet, İlk Düşen Ak, Pembe İncili Kaftan.
Refik Halit Karay: Memleket Hikâyeleri, Yezidin Kızı, Bugünün Saraylısı, İstanbul’un İçyüzü, Gurbet Hikâyeleri, Sürgün.
Reşat Nuri Güntekin: Anadolu Notları, Damga, Yaprak Dökümü, Miskinler Tekkesi, Tanrıdağı Ziyafeti, Çalıkuşu.
Rıza Tevfik Bölükbaşı: Uçun Kuşlar.
Yahya Kemal Beyatlı: Kendi Gökkubbemiz, Acımak, Dudaktan Kalbe, Yeşil Gece, Eğil Dağlar, Tarih Musahabeleri, Eski Şiirin Rüzgârıyla, Rubailer ve Hayam Rubailerini Türkçe Söyleyiş, Aziz İstanbul.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Sodom ve Gomore, Politikada 45 Yıl, Nur Baba, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, Kiralık Konak, Yaban, Ankara, Hep O Şarkı, Hüküm Gecesi, Panorama, Erenlerin Bağından, Okun Ucundan, Bir Serencam, Ergenekon, Zoraki Diplomat, Millî Savaş Hikâyeleri.
Ziya Gökalp: Altın Işık, Kızıl Elma, Yeni Hayat, Türkleşmek İslâmlaşmak Muasırlaşmak, Türk Medeniyeti Tarihi, Türkçülüğün Esasları.

Millî Mücadele Yıllarında veya Sonrasında Yazılmış Millî Mücadele Konulu Önemli Eserler

İstiklâl Marşı (şiir) Mehmet Akif Ersoy
Dumlupınar Yolunda (şiir) Kemalettin Kamu
Üç İstanbul (roman) Mithat Cemal Kuntay
Belgelerle Kurtuluş Savaşı Anıları (hatıra) Ebubekir Hazım Tepeyran
Üç Şehitler Destanı (şiir) Fazıl Hüsnü Dağlarca
Kuvayı Milliye Destanı (şiir) Nazım Hikmet Ran
Dağa Çıkan Kurt (hikâye) Halide Edip Adıvar
Millî Savaş Hikâyeleri (hikâye) Yakup Kadri
Vurun Kahpeye (roman) Halide Edip Adıvar
Ateşten Gömlek (roman) Halide Edip Adıvar
Sodom ve Gomore, Yaban, Ankara (roman) Yakup Kadri
Yeşil Gece (roman) Reşat Nuri Güntekin
Esir Şehrin İnsanları, Yorgun Savaşçı (roman) Kemal Tahir
Küçük Ağa (roman) Tarık Buğra
Kalpaklılar (roman) Samim Kocagöz
Kurtlar Sofrası (roman) Attilâ İlhan
Vatan Yolunda (hatıra) Yakup Kadri
Türk’ün Ateşle İmtihanı (hatıra) Halide Edip
Ergenekon (makale) Yakup Kadri

SERVET-İ FÜNÛN VE FECR-İ ÂTİ DÖNEMLERİ İÇİN BİLİNMESİ GEREKEN ÖNEMLİ ESERLER

Ahmet Haşim: Göl Saatleri, Piyale, Bize Göre, Frankfurt Seyahatnamesi, Gurabahane-i Lâklâkan.
Ahmet Hikmet Müftüoğlu: Çağlayanlar, Haristan ve Gülistan
Ahmet Rasim: Şehir Mektupları, Ramazan Sohbetleri, Eşkal-i Zaman.
Cenap Şahabettin: Hac Yolunda, Tiryaki Sözleri, Avrupa Mektupları,Evrak-ı Eyyam, Nesr-i Sulh,
Halit Ziya Uşaklıgil: Mensur Şiirler, Ferdi ve Şürekası, Mai ve Siyah, Kırık Hayatlar, İzmir Hikâyeleri, Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikâye, Aşk-ı Memnu.
Hüseyin Cahit Yalçın: Hayal İçinde, Hayat-ı Muhayyel
Hüseyin Rahmi Gürpınar: Gulyabani, Mürebbiye, Şık, Şıpsevdi, Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç
Mehmet Rauf: Eylül, Ferda-yı Garam, Siyah İnciler,
Tevfik Fikret: Rübâb-ı Şikeste, Rübabın Cevabı, Şermin, Halûk’un Defteri, Doksanbeşe Doğru,

TÜRK EDEBİYATINDAN ROMAN ÖZETLERİ

TAAŞŞUK-I TALÂT VE FİTNAT (Şemsettin Sami)

Yetim olan Talât, iş yerine gidip gelirken Hacı Mustafa’nın üvey kızı Fitnat’a âşık olur. Fitnat da Talât’ı sever. Ancak Hacı Mustafa, Fitnat’ı zengin ve yaşlı biri olan Ali Bey ile evlendirir. Buna dayanamayan Fitnat intihar eder. Fitnat’la evlenen Ali Bey ise, Fitnat’ın boynundaki muskayı açıp okuduğunda Fitnat’ın kendisinin öz kızı olduğunu öğrenir ve bir süre sonra delirip ölür. Bütün bu olanlara dayanamayan Talât da yatağa düşer. Bir süre sonra o da ölür.

İNTİBAH (Namık Kemal)

Ali Bey, yirmi yirmi bir yaşlarında bir gençtir. Ailesinin koruması altında büyür. Babası ölünce bunalıma girer ve kendini Çamlıca gibi gezinti yerlerine vurur. Çamlıca’da gördüğü güzel bir kadın olan Mehpeyker’e âşık olur. Ali Bey, Mehpeyker uğruna eve geç gelmeye, bazı geceler hiç gelmemeye, işe gitmemeye ve içmeye başlar. Bir mirasyedi gibi bütün servetini harcar ve annesini üzer. Annesi Ali Bey’i eve bağlamak için, eve Dilâşup adında bir cariye alır. Ancak Ali Bey’in gözü Mehpeyker’den başkasını görmez. Mehpeyker, birçok erkekle birlikte olan bir kadındır. Bunu öğrenen Ali Bey, ondan ayrılır ve Dilâşup ile evlenir. Terk edilmenin intikamını almak isteyen Mehpeyker, Bir oyun çevirip Dilâşup ile Ali Bey’i ayırır. Ali Bey, Dilâşup’u satar. Ali Bey’in annesi kahrından ölür. Mehpeyker Dilâşup’u zengin âşığı aracılığıyla satın alır ve onu kötü yola düşürmek için uğraşır. Hırsını alamayan Mehpeyker, Ali Bey’i öldürmek ister. Bunu öğrenen Dilâşup, Ali Bey’i korur ve onun yerine kendisi öldürülür. Durumu öğrenen Ali Bey de Mehpeyker’i öldürerek hapse girer ve bir süre sonra o da ölür.

SERGÜZEŞT (Sami Paşazade Sezai)

Romanda, Dilber adlı cariye ile onun ait olduğu konağın genç oğlu Celâl arasındaki aşktan yola çıkarak kölelik kurumunu anlatır. Avrupa’da resim öğrenimi gören oğullarına, kendileri gibi aristokrat tabakadan bir kızla evlilik düşleyen anne-baba, oğullarının Dilber’i sevdiğini öğrenince kızı gizlice bir esirciye satarlar. Dilber, Mısır’a götürülerek zengin bir tüccara satılır. Odalık olmayı reddeden Dilber, dövülerek veya hapsedilerek türlü eziyetlere maruz bırakılır. Dilber’e âşık olan haremağası onu kaçırarak İstanbul’a geri götürmek ister. Fakat kaçış sırasında haremağası merdivenden düşer ve ölür. Bunun üzerine Dilber, İstanbul’a tek başına gidemeyeceğini Fakat konaktaki işkenceli hayata dönemeyeceğini düşünür ve kendini Nil nehrine atarak canına kıyar.

FELÂTUN BEY İLE RAKIM EFENDİ (Ahmet Mithat Efendi)

Roman iki ana karakter üzerine kurulmuştur. Bunlardan Felâtun Bey, Batılılaşmayı yanlış algılayan, mirasyedi, züppe bir tiptir. Rakım Efendi ise, yerli kültürü temsil eden, kendi kendini yetiştirmiş, “Doğu”yu da “Batı”yı da tanıyan bilinçli bir tiptir. Eserde, Felâtun Bey yerilirken, bilinçli, çalışkan ve örnek bir insan olarak Rakım Efendi övülmektedir.

MAİ VE SİYAH (Halit Ziya Uşaklıgil)

Mai ve Siyah romanı, Servet-i Fünûn dönemi sanatçılarının karamsar ruh hâlini yansıtır. Bu dönem aydınlarının “Ahmet Cemil” karakteriyle sembolize edildiği bu roman, orta halli bir ailenin çocuğu olan Ahmet Cemil’in, bünyesinde çalıştığı “Mirat-ı Şuun” gazetesinin onuncu yılında Tepebaşı bahçesinde “mavi” bir gecede kurduğu hayallerle başlar. Bu hayallere göre Ahmet Cemil, yazdığı yeni şiirlerle ünlü bir şair olacak, şiir kitabı çok satacak ve böylece zengin olacak; sonra da zengin bir ailenin çocuğu olan Hüseyin Nazmi’nin kız kardeşi Lâmia ile evlenecektir. Ancak kendi elleriyle evlendirdiği kendi kız kardeşinin, hamileyken kocasından yediği bir tekme sonucunda sonucu ölmesi, yeniliklerle yüklü şiirlerinin edebiyat çevrelerinde alay konusu edilmesi ve bu yüzden şiir kitabını yakması, bu arada Lâmia’nın bir subayla nişanlanması, Ahmet Cemil’de uzak diyarlara kaçma arzusu doğurur. Bu sebeple Yemen’e memur olarak gider. Yolculuk sırasında, mavi bir gecede kurduğu hayalleri hatırlar ve gecenin karanlığında gökyüzünün “siyah”lığına dalar.

EYLÜL (Mehmet Rauf)

Suat (kadın) ile Süreyya’nın (erkek) beş yıllık evliliklerinin dinginliği, Necip’in ortaya çıkmasıyla Necip ile Suat arasında duygusal bir yakınlık doğurur. Necip, Süreyya’nın halasının oğludur. Bu genç çiftin evlerine gelip gittikçe Suat’ ilgi duymaya başlar ve ona âşık olur. Suat da bu duygulara kayıtsız değildir. Ancak ne Suat eşine, ne de Necip halasının oğluna ihanet etmek istemektedir. Her ikisi de sürekli bir duygu çatışması içindedir. Yazar, Suat ile Necip’in ruh dünyalarındaki çalkalanışları başarıyla tahlil eder. Bir gece konakta bir yangın çıkar ve Suat alevlerin arasında kalır. Onu kurtarmak isteyen Necip de alevler arasına dalar; fakat bu yangından ikisi de kurulamaz.

MÜREBBİYE (Hüseyin Rahmi Gürpınar)

Romanda, Anjel’in, “mürebbiye” (çocuk eğiticisi) olarak çalıştığı evin erkeklerini, para sızdırmak için ayartıp baştan çıkarması ve onları birbirine düşürmesi anlatılır. Anjel, otoriter bir aile reisi olan Dehri Efendi’nin yalısında mürebbiyedir. Evin genç oğlu Şemi’yi, Amca Bey’i ve damat Sadri’yi baştan çıkarmıştır. Dehri Efendi, Şemi ile Amca Bey’in yalının harem dairesine girmelerini yasaklar. Bir gece damat Sadri’yi hançerle öldürmek için Anjel’in odasına giren Şemi, kilitli bulunan dolabı açar. Dolabın içinde Dehri Efendi’yi görünce düşüp bayılır. Eserde bir bakıma, “yabancı” mürebbiyelerin çalıştıkları evlerde yol açtıkları ahlâksızlık işlenmiştir.
ATEŞTEN GÖMLEK (Halide Edip Adıvar)

Kurtuluş Savaşı yıllarını konu edinen ilk eser olan bu roman, Peyami’nin ağzından hatıra şeklinde kaleme alınır. Anadolu’da savaşa katılan Peyami, Sakarya Savaşı’nda bacaklarını kaybeder. Hastanede, başındaki kurşunun çıkarılmasını beklerken, başından geçenleri kaleme alır.Peyami ve İhsan’ın Ayşe’ye duydukları sevgi, İzmir’in işgali ve Kurtuluş Savaşı gerçekliği içinde anlatılır. Aşkın, savaş ortamında “ikincil” öneme sahip olması gerektiği vurgulanır.

ÇALIKUŞU (Reşat Nuri Güntekin)

Küçük yaşta anne ve babasını kaybeden Feride, teyzesinin koruması altında bir Fransız yatılı okuluna gönderilir. İstanbullu olan ve Batı kültürü ile yetişen bir aydın olan Feride, teyzesinin oğlu Kâmuran ile nişanlanır. Birbirlerine âşık olan bu çiftin evliliği bir kadının Feride’ye getirdiği bir mektup ile engellenir. Çünkü bu mektupta, Kâmuran’ın İsviçre’deyken Münevver adlı hasta bir kadınla ilişkisi olduğu ve ona evlenme sözü verdiği yazılıdır. Böyle bir yıkımla karşılaşan Feride, İstanbul’dan uzaklaşmak istediği için Anadolu’da öğretmenlik yapar. Feride, Zeyniler Köyü’nde Munise adlı öksüz, küçük bir kızı koruması altına alır. Genç, güzel ve idealist bir öğretmen olan Feride, başından geçenleri, Anadolu’nun çeşitli yerlerinde görev yaparkenki izlenimlerini, duygu ve düşüncelerini, yaşadığı zorlukları günü gününe yazar.

YAPRAK DÖKÜMÜ (Reşat Nuri Güntekin)

Ali Rıza Bey, karısı, üç kızı ve bir oğluyla İstanbul’da geçim sıkıntısı içindedir. Ali Rıza Bey’in oğlu Şevket’in bir bankaya memur olarak girmesi aile için adeta bir kurtuluş olarak değerlendirilir. Ancak Şevket, gezmeye ve eğlenceye düşkün bir kadınla evlenir. Ali Rıza Bey’in kızları Leyla ile Necla, gelinin etkisi altında yaşamaya başlayınca ailede ekonomik sıkıntılar had safhaya ulaşır ve yaprak dökümü başlar. Ali Rıza Bey’in büyük kızı Fikret, kendini kurtarmak için çocuklu, dul bir adamla evlenir ve Adapazarı’na gider. Şevket, karısının isteklerine yetişebilmek için bankadan gizlice para alır ve durum anlaşılınca hapse girer. Ali Rıza Bey, evini satar ve küçük bir ev satın alır. Aile bu eve taşınır. Necla’nın zengin diye evlendiği Suriyelinin birkaç karısının olduğu ortaya çıkar. Leyla ise zengin bir avukatın metresi olur. Yaşadığı acılar sonunda Ali Rıza Bey felç olur. Leyla, babasını yanına alır. Ali Rıza Bey iyileşir; fakat hayatın zorlukları ve acıları karşısında boynu büküktür.

YABAN (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)

Bu roman, köylü-aydın çatışmasını konu edinmiştir. Roman kahramanı Ahmet Celâl, Birinci Dünya Savaşı’nda bir kolunu kaybeder ve İstanbul’un İngilizler tarafından işgal edilmesi sebebiyle, emir eri Mehmet Ali’nin Eskişehir yakınlarında Porsuk Çayı kıyısındaki köyüne gider. Yabancı olduğu için halkla bir kopukluk yaşayan Ahmet Celâl, burada Emine’ye âşık olur. Köy, Yunanlılar tarafından işgal edilince Emine ile birlikte baskından kaçmaya çalışır. Ancak ikisi de vurulur. Emine ağır yaralıdır. Bunun üzerine Ahmet Celâl, hatıralarını yazdığı ve köyden kaçarken yanına aldığı defteri Emine’nin eline sıkıştırır. Köyden uzaklaşır. Sakarya Savaşı’ndan sonra düşman zulümlerini araştıran bir kurul, yıkıntılar ve yakılmış insan cesetleri arasında bu defteri bulur. Bu defter, Ahmet Celâl’in yalnızlık psikolojisini yansıtmakla birlikte, köylülerin Salih Ağa’ya bağlılıkları merkezinde süren cehaletlerini anlatır.

KÜÇÜK AĞA (Tarık Buğra)

Kurtuluş Savaşı’nı konu edinen Türk romanlarından biridir. İstanbul’da Fatih Medresesi’nde vaazlar veren ve kendisi de medrese kökenli biri olan Mehmet Reşit Efendi romanın baş kişisidir. Millî Mücadele sırasında Padişahtan yana olup Kuvayı Milliye’ye ve önderleri Haydar Bey’e karşı durur, Millî Mücadele’yi köstekler. 1919’da Anadolu’ya (Akşehir’e) gönderilir. Halk arasında “İstanbullu Hoca” olarak bilinen Mehmet Reşit Efendi, Kuvayı Milliyecileri vatan hainliğiyle suçlar ve Çerkez Ethem’in kardeşi Tevfik Bey’in çetesinde bir müfrezeyi yönetir. Zaman zaman, doğru yolda olup olmadığının çatışmasını yaşar. Sonunda, onu yakalamakla görevli Çolak Salih’in konuşmaları üzerine, Kuvayı Milliye’nin haklılığını kavrar ve kendisi de Kuvayı Milliyeci olur. Bu roman, önceleri hilâfet yanlısı olup sonradan Millî Mücadelenin haklılığını kavrayan, medrese kökenli bir hocanın şahsında o dönemdeki ikilemleri de yansıtır.

İNCE MEMED (Yaşar Kemal)

Türk romanında “ağa” tiplemesi denince akla “Abdi Ağa” gelir. Romanda, Çukurova ve Toroslarda sürüp giden sosyal ve geleneksel sorunlara karşı mücadele eden İnce Memed’in hayatı ve mücadelesi anlatılır. Abdi Ağa, halkı ezen, ona zulmeden bir kişidir. İnce Memed, Abdi Ağa’nın zulümlerine karşı gelir ve dağa çıkarak eşkıya olur. Eserde, ezen-ezilen, ağa-köylü çatışması işlenir. Ezilenler eşkıya olup dağa çıkarlar ve sömürenlere karşı halkı korurlar.

DOKUZUNCU HARİCİYE KOĞUŞU (Peyami Safa)

Yaşananların, on beş yaşına basmış bir çocuğun bakış açısıyla anlatıldığı bu romanda çocuğun adı belirtilmemiştir. Yedi yaşından beri bacaklarından birinin ağrısını çeken bu çocuk, annesiyle birlikte yoksul bir hayat sürmektedir. Kemik veremi teşhisi konulan bu hastalığı çaresi, çocuğun sakin, sorunsuz bir hayat sürmesi ve iyi beslenmesine bağlıdır. Aksi halde çocuğun bacağı kesilecektir. Durumu öğrenen ve çocuğun akrabalarından olan bir paşa, onu Erenköy’deki köşküne, yanına alır. Çocuk burada, paşanın kendisinden büyük olan kızı Nüzhet’e âşık olur. Ancak Nüzhet’in, zengin bir doktor olan Ragıp Bey ile evlendirileceğini öğrenince hastalığı pekişir ve çok acı çeker. Köşkten kaçar ve hastaneye yatar. Başarılı bir ameliyatla bacağı iyileşir. Hastaneden çıktığında, Nüzhet’in Doktor Ragıp ile evlendiğini öğrenir.